pangimay tula

Timplang Nestle

2005-09-29T13:52:00.001+08:00

Timplang Nestle
Michael Francis C. Andrada

Gumigising ka sa umaga,
Isinasalang ang takore’t
Hinihintay na ito’y sumipol.
Tsaka mo ipahahagkan
Sa takoreng nakanguso
Ang tasang may pingas ang labi.

Pinagmamasdan mong lumangoy
Ang mainit at madilaw na tubig
Sa nag-aalburotong sikmura ng tasa.
Kukunin mo ang basong-tahanan
Ng instant na kape – marungis
Tulad ng pasmado mong kamay.

Sisilipin mo ang loob nito. Matutunaw
Ang paningin mo sa kapeng naging
Kapiranggot na kendi – namawis
At natunaw dahil sa init, namuo
Dahil sa lamig. Isasalin mo ang tubig
Mula sa tasa tungo sa baso. Lalabo

Ang tubig. Pagwawalayin mo
Ang magkapagkit mong mga labi.
Maiisip mo, kung nagkataong dugo
Ang kape, anemic ito. Maaalala mo
Ang plakard sa inyong piketlayn:
“There’s blood in your coffee.”

Pagdating sa planta, nakapinid
Ang mga tarangkahan. Pero bukas
Na bukas ang inyong piketlayn.
Paulit-ulit mong itinatanong sa sarili
Kung bakit laging matabang ang kape
Sa iyong tahanan. Maaalala mong minsan,

May nagbiro sa ‘yo: na sa pagtatrabaho
Sa kanilang kumpanya, ang kape mo’y tatapang.
Pero bakit ikaw at ang iyong mga kasama
Ang tumapang? Sasagutin mo rin ito:
Magbiro ka na sa lasing,
Huwag lang sa gising na gising.

2005-09-29T13:52:00.000+08:00

Isang Malaking Kumpanya

2005-09-29T13:49:00.000+08:00

Isang Malaking Kumpanya ng Kape, Gatas at Tsokolate, Walang Pangalan
Michael Francis C. Andrada

I.
Nang ibalita ng ABS-CBN ang pagpaslang kay Ka Fort, tila napaso ang dila ng istasyong nag-aastang naglilingkod sa sambayanan. Diumano, ang niratrat ng mga bala ay isang lider-manggagawa ng isang unyong nakawelga sa planta sa Laguna ng “isang malaking kumpanya.”

Magtataka ka pa ba kung bakit matapos ang balita ng istasyong-tahanan ni Big Brother ay sumunod ang mga patalastas ng kape, gatas, creamer, at tsokolate ng Nestle?

Anong malaking kumpanya ang walang ipinamumutawing pangalan?

II.
Minsan, may nagsabing hindi naman masama ang kapitalismo. Na ang kasalanan ng mga kapitalista ay maikakategorisa bilang “corporate irresponsibility.”

Minsan, may humabol pa: dapat magpasalamat ang mga manggagawa sa nasabing malaking kumpanya dahil sila’y binibigyan ng trabaho. Kahit kakarampot ang suweldo. Dahil sa hirap ng buhay sa Pilipinas ngayon, masuwerte na kung maempleyo ka, kahit subkontraktwal.

Ngunit ang hindi naililinaw ay ito mismo ang responsibilidad ng kapitalismo: ang gumanyak ng mamimili, ang lumikha ng pinakamaraming produkto sa pinakamurang halaga ng paggawa upang lumikom ng pinakamalaking kita.

Anong malaking kumpanyang kumikita ang walang ipinamumutawing pangalan?

III.
Ang pagkatuso ng kapitalismo ay nagiging sining ng paghalo sa “reyalidad” ng patalastas: na siyang dumadaklot sa tao: tulad ng pagkutsarita mula sa pakete ng instant black coffee patungo sa mainit na katawan ng tubig: tulad ng pagkutsarita ng Nestle sa maghapong pagpapakakuba ng mga katutubo, magsasaka’t manggagawa.

Sa patalastas, hindi natutunghayan ang reyalidad ng sistematikong pang-aalipin. Ang tanging nakikita ay ang panghahagip ni Alex Compton sa babaeng iniirog sa pamamagitan ng creamer ng isang malaking kumpanya. Ang tanging nakikita ay ang pagnanais ng sanggol hindi sa gatas ng sariling ina kundi sa gatas na ikinulong sa lata.

Anong malaking kumpanya ang walang ipinamumutawing pangalan?

IV.
Ito ang kabatiran:

Hindi ipinamumutawi ang pangalan ng isang malaking kumpanya kung nababanlian siya ng mainit na kape, kung nakukulong siya sa sariling lata ng gatas, sa sariling plastik na kulungan.

Lalo’t higit kung may nakalalabas sa lata’t plastik na piitan.

Dahil sa kapitalistang sistema, ang manggagawa’t kapitalista’y hindi gatas at kape.

Dahil sa kapitalistang sistema, ang hindi nakikita ng mata, nalalasahan ng dila.

Anong malaking kumpanya ang walang ipinamumutawing pangalan?

Pahinga

2005-07-31T23:19:00.000+08:00

PAHINGA
ni Mykel Andrada

Sa isang salita lamang
ay maaaring maglaho
ang lahat.

Tulad nang sa isang salita,
nabuo ang lalim at lawak
at lawas ng lahat:

sinugatan ng liwanag ang langit,
lumigwak ang dugo at naging dagat;
nadiligan ng malay ang lupa.

Sa pagtuklas ng tao,
bumuyangyang ang panibago
na laging naluluma.

Dahil isang bagay ang pag-iral,
at ibang bagay ang paglipas
ng panahong di masilo ng palad.

Ganung-ganong maisusulat
ang kasaysayan: uusbong-papanaw,
lulubog-lilitaw, mangingimi-kikilapsaw

katulad ng araw:
pitong ulit na dumaraong
upang pitong ulit ring lumisan.

Dahil sa loob ng anim na araw
ng paglikha, isang nilalang
ang natutong mapagod.

Aglahi sa Agosto

2005-07-31T23:16:00.000+08:00

Aglahi sa Agosto
ni Mykel Andrada

Nanginginain ang manok ng bulate,
Habang kinakalahig ang lupang
Winalis-tingting ko kanina.
Nauna akong gumising sa tandang
At hinintay kong basagin ng tilaok
Ang iyong pagtulog
Upang ako’y iyong saluhan
Sa abang agahan.
Unang araw ng Agosto,
Unang taon nating magkapisan.
Isang taon ko nang pinatutubo ang malay
Sa aking bumbunan.

Pagkamulagat mo’y tinamaan ako
Ng iyong titig; diretso sa aking magkabilang
mata, ang tunay na durungawan
Ng aking kaluluwa. Nangaligkig
Ako sa lamig ng iyong titig,
Isang matamang pag-estima
Sa nakalundoy na pag-iisa:
Ang pagbibiyak ng dalawa.

Dalawang taon mo akong sinuyo,
Sa bukid, sa lilim ng puno ng mangga;
Suyuan sa tubig, suyuan sa palayan;
Lahat, palangga, ng aking sampung daliri,
Kamay at paa, dalawang tenga, dalawang mata,
Ilong – naglunoy sa putik tulad ng kabiyak
Mong kalabaw. Namantsahan
Ako ng lamig ng marumihan,
Isang matamang pagdukal
Sa lumulubog na pag-iisa:
Ang pagkalabusaw ng dalawa.

Kasabihan 2005

2005-07-21T23:53:00.000+08:00

Kasabihan 2005
Michael Francis C. Andrada

“Matalino” na nga ang matsing,
Nanlalamang pa rin.

Ang tumakbo nang nandaya,
Kung matinik ay malalim.

Ang kalabaw na apat ang paa, nadudulas pa;
Ang tao pa kayang nanginginig ang dila.

Hindi nakikilala ang bayani sa salita;
Pero nabobosesan ang taong nandaya.

Kapag may isinuksok,
May mandurukot.

Kapag may nansuksok,
May nangurakot.

Daig ng maagap ang masikap.
Daig ng corrupt ang maagap.

Madali ang maging tao,
Mas madali ang maging aso.

Walang utang sa IMF-World Bank
Na di sa bayan pinababayaran.

Kung sa lahat ng gubat ay may ahas,
Sa sukal pa kaya ng Malacañang.

Ang sakit ng pamahalaan,
Damdam ng buong bayan.

Ang pangako (ng pangulo) ay laging napapako.

Ang di lumingon sa pinanggalingan,
Sa kangkungan ang paroroonan.

Ang pagsisisi ay laging sa huli.

SONAmbulist

2005-07-21T23:51:00.000+08:00

SONAmbulist
Michael Francis C. Andrada

Apat at kalahating taon na pala ang sakit mo.
Magpadoktor ka na!
Bakit ayaw mo? Mayroon akong kakilala.
Psychiatrist, medical doctor, pati nga albularyo
Mayroon akong mairerekomenda.
Sayang naman kung hindi ka magpapagamot.
Lalong lalala ‘yan.

Tandaan mo:
Ang hipong tulog,
Tinatangay ng agos.
Ang naglalakad nang tulog,
Laging nauuntog.

Isipin mong mabuti, ikaw rin naman
Ang patuloy na mahihirapan.
Biruin mo, sabi mo sa akin nitong taon lang,
Pinirmahan mo ‘yung E-VAT
Nang hindi mo namamalayan.
Puwede ba naman iyon?
Kahit naman natutulog ang tao ay nag-iisip, di ba?

Sabi mo rin sa akin nito lang,
Habang tulog kang nagpapamasahe
Ay nagsasalita ka,
Na tataas pang lalo ang presyo ng sardinas,
Bigas, gasolina, tubig, kuryente, langis
At pamasahe.
Sige, hindi ko sasabihin sa iba.
Secret lang natin. J

Tapos sabi mo, kaya mo tinawagan si Garci
Ay gusto mong makatulog nang mahimbing
Nung eleksyon. Kasi nga, pagod na pagal ka
Sa pagtakbo at pagpapatakbo ng gobyerno.
E kinakabahan ka nung gabing ‘yun, di ba?
At kailangan mo ng kausap.
Kunsabagay, insomniac din ata si Garci.
Pero hindi naman ‘yun ang sakit mo, di ba?
A! Aksidente ang pagkaka-dial mo ng numero niya.

At, uy, totoo ba ‘yung sinabi mo kamakailan lang?
Na nakatutulog ka naman talaga nang mahimbing
Kahit wala ang iyong mabuting asawa,
At nasa ibang bansa rin ang iyong anak na artista.
Kunsabagay, andiyan naman si Nani, di ba?
Sabi mo rin katulad ka ng simpleng mamamayan:
Mahimbing na nakatutulog
Kahit mas malalakas ngayon ang barilan
Sa lungsod at kanayunan.

Uy, sa 2005 State of the Nation Address mo,
Kapag sinabi mong bawat Pilipino
Ay natutulog nang mahimbing gabi-gabi,
Baka naman hindi ka nakatulog talaga nang mahimbing.
Mahirap na.
Baka kinagabiha’y tulog mong binasa ang pinagawa mong speech.
Baka tulog kang maglakad papuntang Kamara.
Baka tulog kang humarap sa Kamera.
Aba! Baka ang sabihin mo na naman sa tao
Ay natutuwa ka’t malugod ka nilang sinalubong sa lansangan
At nagagalak kang hindi ka nila pinagbibitiw.

Alam mo,
Kung apat at kalahating taon na pala ang sakit mo,
Magpadoktor ka na!
Bakit ayaw mo? Mayroon akong kakilala.
Psychiatrist, medical doctor; pati nga albularyo
Mayroon akong mairerekomenda.
Sayang naman kung hindi ka magpapagamot.
Lalong lalala ‘yan.

Tandaan mo:
Ang nagpapalakad nang tulog
Ay nananaginip nang gising.

2004-12-01T17:47:00.000+08:00

Gusaling-Asukal
ni Michael Francis C. Andrada

Jesus Pamposa, 51, who suffered gunshot wounds in both legs,

said he saw snipers on one of the buildings in the sugar mill.

-- Philippine Daily Inquirer, Nobyembre 17, 2004

Habang pinapalis mo
Ang mga langgam
Na nagnanakaw
Ng mga butil ng asukal,

Nakapangalumbaba sa mesa
Ang iyong apo,
Nakatitig sa gusaling-garapong
Impukan ng pampatamis ng kape.

Bigla niyang itinanong
Kung gawa ba sa asukal
Ang mga gusali
Sa Central Azucarera de Tarlac.

Tumango ka
Habang pinipigil na pasungawin
Sa magkapatid na labi
Ang nabubulok mong mga ngipin.

Nakita mong naging kawan
Ng pulang langgam
Ang kaniyang galak,
Tinalunton ang iyong kaliwang braso,

Tumawid sa iyong balikat,
Inakyat ang iyong leeg,
At humapon sa iyong mga labi.
Nalasahan mong ubod ito ng tamis.

Sumunod niyang itinanong
Kung natutunaw ba ang mga gusali
Kapag nauulanan. Isinagot mo:
Dumadaloy na parang arnibal.

Nang araw na iyon, nang pupugin
Ng bala mula sa isang gusali
Ang iyong mga binti,
Naging itim na antik ang iyong galit,

Mabilis na tinungo at kinagat
Ang hinlalaki ng iyong apo.
Kinamot niya ito, nilawayan, kinamot.
Nagluwal ang kagat ng di-matimping pantal.

547PM DEC. 1

2004-08-07T00:48:00.000+08:00

KISLOT

Kaninang umaga, ginising ako ng kalaboso
Ng sikmura. Nang-aalimura ito, na tila isang magaspang
Na hayop sa aking balat: higad marahil,
O pusang nagnanaknak
Ang mga sugat dahil sa kolonya ng mga surot.

(Mykel. August 7, 2004. 12.48am. iba.)